براي نخستين بار مقبره ابن حسام در سال ۱290 هجري  ق بنا شده است و اين بنا طبق آنچه در مقدمه ديوانش آمده در قرن سيزدهم به وسيله امراي قهستان به شكل فعلي بازسازي شده است. تاريخ نوسازي آن به صورت ابياتي چند روي سنگي كه هم اكنون در بدنه بيروني مقبره و داخل ايوان موجود مي باشد نوشته شده است. آن ابيات چنين مي باشد:
اي رفته آستان تو رضوان به آستين
جاروب فرش مسند تو زلف حور عين
در سال صاد و غين و هم نيز راء و با1291ه
اين بقعه شريفه كه چون روضه برين ..

ابن حسام در شرايطي روزگار مي گذراند كه شاعراني نامدار چون سعدي قبل از او در اين سرزمين زيسته اند،  اين شاعران انواع شعر را تجربه كرده بودند و گويا چيزي براي گفتن باقي نمانده بود. اما او كه از شاعران دوره تيموري است به جاي پرداختن به سبك و سياق گذشتگان، شيوه تازه اي را ابداع كرد. 
ابن حسام نخستين شاعري دانست كه تمام ديوان و سروده هاي او داراي مضامين مذهبي مدح و ائمه معصومين است.  در اشعار اين شاعر هيچ گونه نشاني از تعصب مذهبي ديده نمي شود. شهرت اين شاعر چنان بود كه شاعران و اديبان هرات نيز براي ديدن او به خوسف مي آمدند.

.

محمد نظام دوست
محمد نظام دوست از پيشكسوتان فرهنگي و اهل قلم بيرجند است و شاعري، پله هاي تفنن و تفرجگاه انديشه هاي اوست. بيشتر به نوشتن معروف است اما گاهي سفره نوشته هايش را به چاشني شعر مي آرايد.مي گويد: «در زمستان سرد ١٣٣١ در روستاي تامند، قدم به دنياي رنج نهادم. دوران كودكي را در روستا و تحصيلات ابتدايي را در روستاهاي كلاته سليمان و چهكندوك سپري كردم و دوران دبيرستان را در مدرسه شوكتي و دبيرستان خزيمه در سال ١٣٥١ به اتمام رساندم.در سال ١٣٥٥ معلم شدم. پس از خدمت در «شوسف» به بيرجند آمدم و مدرك كارشناسي ادبيات گرفتم . در مهرماه ١٣٨٢،بازنشسته شدم ».نظام دوست تاكنون كتاب هايي به نام «گل چيده ها» ، «غنچه غدير غريب» و «سفر به زيبايي» را چاپ و منتشر كرده است و با شكسته نفسي تمام مي گويد:

علي نورالهدي
علي نورالهدي در سال ١٣٠٦ شمسي در قريه «مود» از توابع بيرجند به دنيا  آمد. وي پس از فراگرفتن قرآن و پس از پايان تحصيلات ابتدايي به مدرسه علميه «معصوميه» بيرجند رفت. پس از تحصيل مقدماتي راهي مشهد و از آن جا عازم نجف شد. نورالهدي در سال ١٣٤٢ به ايران بازگشت و از طرف آيت اللهتهامي به عنوان مدرس در مدرسه معصوميه بيرجند به تدريس منطق، معاني و بيان، فقه و اصول پرداخت. پس از چندي بنا به دعوت دوستدارانش به زاهدان رفت و در آنجا ضمن تصدي امامت مسجد حسيني و منبر وعظ، به تدريس در حوزه و دانشگاه پرداخت كه اين كار تا امروز نيز ادامه دارد. وي صاحب تاليفات زيادي به زبان فارسي و عربي است. از آن جمله مي توان به العقايد، المذهب المسكوك در فقه استدلالي، مزيل الشبهات به صورت سوال و جواب درباره امام زمان (عج)، المباحث، تقريرات، درس آيت ا...خويي و ياقوت و زبرجد اشاره كرد. همچنين كتاب هاي نظم و نثر درباره اعياد ملي و اسلامي، مفتاح اللسان در قواعد صرف و نحو عربي، تلخيص المنطق در منطق، مدايح الابرار، اسرار آفرينش در شگفتي هاي جهان، سعادت الانسان نيز از ديگر آثار او مي باشد.

درروی نقشه طبیعی ایران قاینات شبیه یک لوزی است که قطر بلندتر ان در

جهت شمال غربی به جنوب شرقی وحدود سیصد کیلومتر وقطر کوتاه تر ان در جهت

شمال شرقی به جنوب غربی وحدود صدوپنجاه کیلومتر است .ارتفاع ان از سطح

دریا در نقاط مختلف پانصد تا هزار متر است وهمین ارتفاع زیادسبب شده است اب

وهوای خشک ونیمه خشک آن نسبت به بیابانهای اطراف معتدل تر ومساعد تر باشد

 این توده عظیم شامل رشته کوههای متعدد است که ارتفاع بیشتر آنها ازدوهزار

متر تجاوز می کند ودر دره ها ودشتهای میان کوهی صدها روستای کوچک وبزرگ

پدید آمده است که  بقایای زندگی انسانی در این نواحی از سالهای بسیار دور

هنوز برجای مانده است .در روزگاران قدیم قاینات مانند جزیره ای در دریای

شن بود وورود به آن از هرسو نیازمند عبور از فرسنگها کویر بی آب وعلف

بود .زبان آنها گویشی خاص از فارسی است.

به نقل از آثار :پروفسور گنجی /دکتر جمال رضایی